Vaginisme of schedekramp is een seksueel gedragspatroon waarbij de vrouw, tegen haar eigen wil in, bij pogingen tot geslachtsgemeenschap reageert met een kramp van de spieren die bij die geslachtsgemeenschap een rol spelen. Hierdoor is het inbrengen van de penis in de schede niet mogelijk of geeft zoveel pijn, zowel aan de man als aan de vrouw, dat een bevredigende coïtus onmogelijk is.

In de meeste gevallen gaat het over de krampachtige samentrekking van de spier van de schedeïngang. Soms treedt er ook een kramp op van de sluitspieren van de bovenbenen en van de buik- en bilspieren. Uitzonderlijk zijn ook de spieren van schouders, nek en wervelkolom hierbij betrokken. Het hoofd is dan helemaal achterover gekanteld en de wervelkolom staat in een gespannen boog achterover.

Vaak is de vrouw helemaal niet preuts. Ze kan genieten van geknuffel en ook seksuele gevoelens hebben, zonder hierbij last van vaginisme te hebben. Maar bij elke poging tot coïtus treden de beschreven symptomen op.

Het symptoom is een uiting van het onbewuste deel van haar gevoelsleven. Het treedt op buiten haar wil. De oorzaak van vaginisme ligt dikwijls in een periode toen de vrouw haar partner nog niet kende. Toch voelen vaak beide partners zich schuldig, maar deinzen ervoor terug om hulp te vragen.

Als u als vrouw bij de huisarts op het spreekuur komt met deze klachten, kan u zich verwachten aan een gesprek en aan een lichamelijk onderzoek.

Gesprek
U komt alleen of met uw partner op raadpleging, zoals u zelf verkiest. Belangrijk is dat u vrijuit kan spreken over uw klachten. Ondanks de mogelijks uitstekende verstandhouding met uw partner, kan een gesprek onder vier ogen met de arts toch wenselijk zijn voor het verkrijgen van alle gegevens. In ieder geval zijn er ook gesprekken met het koppel. Soms voelt de partner zich schuldig of is hij ook ten einde raad. Hij heeft dus evengoed behoefte aan en recht op advies.

Gynecologisch onderzoek
Het gynecologisch onderzoek bij de huisarts gaat nooit verder dan wat de vrouw aankan. Het is dus belangrijk dat ze heel duidelijk aangeeft wat kan en wat niet. Er wordt niets geforceerd. Desnoods gebeurt er in eerste instantie alleen een uitwendig onderzoek.

Toch is dit onderzoek nodig om de diagnose met zekerheid te stellen en om een zogenaamd “pseudo-vaginisme” uit te sluiten. Gelijkaardige verschijnselen kunnen inderdaad voorkomen bij afwijkingen aan de vrouwelijke geslachtsorganen. Daarom moet de huisarts met zekerheid aandoeningen uitsluiten, zoals schedeontsteking, ontsteking van de klier van Bartholin, kloven of verouderingsverschijnselen van de schedeïngang en seksueel overdraagbare ziekten zoals herpes en condylomata accuminata (wratjes).

Voor dit onderzoek wordt rustig de tijd genomen. U vraagt dus liefst een dubbele afspraak aan (40 minuten). Als het onderzoek op de gynecologische stoel te beangstigend is, gaat de patiënte gewoon op de onderzoekstafel liggen, trekt de knieën op en spreidt deze. Bij elke stap in het onderzoek zegt de dokter wat hij gaat doen en geeft de patiënte aan wat ze aankan. Het is zowel voor de vrouw als voor haar partner verhelderend te horen dat er (meestal) geen afwijkingen te vinden zijn bij het onderzoek. Evenzeer geruststellend voor de vrouw en voor haar partner is dat het geneeskundig onderzoek vaak weinig of geen vaginisme-symptomen uitlokt.

De vaststellingen bij het gesprek en bij het lichamelijk onderzoek vormen de basis voor een verdere behandeling. Begeleidende gesprekken en “praktijkoefeningen” voor thuis helpen het koppel in de meeste gevallen om een bevredigend seksleven terug te vinden. Soms wordt tijdelijk een medicijn ter ondersteuning aangeraden. Verwijzing naar een psychotherapeut blijkt soms nodig. Chirurgie is enkel aanbevolen bij een ernstige vormafwijking van de geslachtsorganen.