"Je moet eens met mijn broer praten," vroeg een patiënte mij een tijd geleden. Haar broer was student geneeskunde en vertelde mij dat hij met zichzelf in de knoop zat omdat hij geregeld 's nachts contacten had in het Gentse stadspark. Het idee zichzelf als homo te moeten zien stond hem erg tegen. Een paar weken later waren - naar eigen zeggen - "alle problemen opgelost". "Ik heb het gedaan! Ik heb met een meisje gevrijd. Oef, nu weet ik zeker dat ik hetero ben." Ik was verbijsterd over zoveel simpelheid, en dat nam alleen maar toe toen hij me zegde dat zij gewoon een "one night stand" was geweest. Zijn hoofdbekommernis bleef: "Als ik maar geen homo ben."

Ik moest aan dat voorval terugdenken toen ik een artikel van de Centers for Diseas Control (VS) las over een onderzoek bij jongemannen die seks hadden met andere mannen, maar zichzelf niet als homo zagen. So far, so good. Maar omdat ze aids een homoprobleem noemden, zagen ze voor zichzelf geen risico voor een besmetting met HIV. Je zou het een logische denkfout kunnen noemen. Ik vrij met een meisje dus ik ben niet homo. Of hier: ik ben geen homo dus dat veilig vrijen is niets voor mij.

Een variant op dit artikel is het Nederlands onderzoek naar het risico dat biseksuele mannen lopen. Veertig procent van hen had onbeschermde anale en onveilige orale seks. Dat is twee keer zoveel als de homoseksuelen (18 procent) of oudere biseksuelen (22 procent). "Ik ben niet echt een homo, dus loop niet echt een HIV risico," blijken ze te denken.

De onderzoekers hebben nagekeken wat die jongens en mannen gemeenschappelijk hadden. Een gebrek aan zelfwaardering, stond voorop. En verder "het geïsoleerd staan van de homogemeenschap, het gebrek aan steun bij die gemeenschap" die ze inderdaad niet opzochten, omdat zoiets voor "echte" homo's was. Die mannen werden natuurlijk ook niet bereikt door de Veilig Vrijen campagne die naar homomannen wordt gericht. Ze vallen door de mazen van dat net.

We hebben het hier nog niet eens over "uit de kast komen", alleen over de allereerste stap naar "in het reine komen met eigen gevoelens". Vallen op geslachtsgenoten en je lekker bij voelen bij die gedachte. Een ingesteldheid waarvoor je weinig steunt vindt binnen onze maatschappij. Deze groep van mannen had van zichzelf blijkbaar geen hoge pet op. Het is bekend dat mensen met een laag zelfwaardegevoel ook makkelijk geneigd zijn tot andere vormen van "zelfverwaarlozing" of "risicogedrag" zoals druggebruik, niet dragen van de autogordel, rijden onder invloed. Dat werd in dit onderzoek ook teruggevonden.

Daaruit blijkt nog maar eens hoe belangrijk het is je lekker te voelen in je eigen vel. Zowel voor homo's als voor bi's. Maar het is een somber beeld dat je van holebi's krijgt in de onderzoekswereld, als je leest dat homo- en biseksuele mannen 4 keer vaker een ernstige zelfmoordpoging ondernemen dan hun hetero leeftijdgenoten.

"Jongeren die zichzelf herkennen als homo- of biseksueel en leven in een vijandige omgeving lijden onder sociale uitsluiting en onder psychologische en fysieke vervolging ook in eigen familiekring", aldus dr. Bagley in een artikel van de British Medical Journal. "Jongeren die merken dat ze homo zijn moeten vaak kiezen tussen het verbergen van hun gevoelens en de negatieve reactie van hun omgeving bij "coming out". Bij sommigen leidt dit tot zelfmoordpogingen of zelfmoord."

Als het nu gaat over mensen "in de kast" die zich onttrekken aan gezondheidsadviezen of over jongeren die de stap naar buiten niet durven te zetten, steeds blijken zowel zelfwaardering als waardering van anderen van levensbelang te zijn. Hoe zou iemand waardering voor zichzelf kunnen opbrengen, als hij merkt dat gevoelsgenoten die voor hun geaardheid uitkomen worden uitgespuwd? Een dubbelleven lijkt dan een aantrekkelijk alternatief, maar geeft alleen maar "sociale gemoedsrust". Men kan zichzelf niet ongestraft dag in dag uit tegen de haren in laten strelen. Depressie, zelfverwijt en zelfverwaarlozing zijn het gevolg. En een schrijnende vorm van zelfverwaarlozing is wetens en willens onveilig vrijen.

Maar ook mensen die al "uit de kast" zijn kunnen uit onvrede met zichzelf of hun leefsituatie de moed zo diep laten zakken dat ze het minimum aan zelfrespect niet meer kunnen of willen opbrengen en voluit "in de fout" gaan.

Wie zichzelf hierin herkent kan beter hulp zoeken. Het isolement verbreken en een vertrouwenspersoon uitkiezen om zijn hart bij te luchten. Durven spreken over neerslachtigheid of over zelfbeschadigend gedrag, zoals onveilig vrijen. Bij een goeje vriend of vriendin, of bij een hulpverlener die daar open voor staat. Het lucht niet alleen op. Het kan ook een eerste stap zijn naar meer zelfrespect en naar meer durf en - wie weet - naar meer vechtlust om samen met anderen de strijd voor vrijheid van gedachten en (seksueel) gedrag op te nemen.

• Het oorspronkelijk artikel van de Centers for Disease Control
  HIV/STD Risks in Young Men Who Have Sex with Men Who Do Not Disclose their Sexual Orientation -- Six U.S. Cities, 1994-2000
  CDC, National Center for HIV, STD & TB Prevention; (404) 639-8895
  http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5205a2.htm

Dr. Patrick Sweetlove,
Osystraat 41, 2060 Antwerpen
Raadpleging enkel na afspraak op: 03 / 225 24 25.