Actueel
Nieuwe sprong voorwaarts voor klonen menselijke stamcellen |
2005-06-05 |
Het Zuid-Koreaanse team van Woo Suk Hwang en Shin Yong Moon (Seoul) was er in 2004 reeds in geslaagd de eerste menselijke stamcellen te ontwikkelen via celkern-overdracht. Dat is het vervangen van de celkern van een eicel door een kern uit een andere cel. Dezelfde onderzoekers zijn er nu in geslaagd om uit gekloonde menselijke embryo's stamcellen op maat te maken. De cellen kunnen in principe tot elk type weefsel uitgroeien en kunnen uitkomst bieden bij ziekten als Alzheimer, Parkinson en suikerziekte.
Doorbraken op het gebied van menselijke stamcellen en kloontechnieken verwachten we uit het oosten. Waar onderzoekers in met name de Verenigde Staten worden beperkt door overheidsmaatregelen die zo'n onderzoek zo goed als onmogelijk maken, hebben wetenschappers in Azië de vrije hand. Woo Suk Hwang en Shin Yong Moon, twee onderzoekers van de Nationale Universiteit in Seoul, presenteerden eind mei 2005 de resultaten van hun laatste onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift Science.
Koreaanse wetenschappers maken stamcellen op maat
 Vorig jaar haalde dit tweetal de voorpagina's met hun geslaagde poging om menselijke stamcellen te kweken uit speciaal daarvoor gekloonde embryo's. Wereldnieuws, want dat was nog niet eerder gelukt. Menselijke klonen zijn erg moeilijk in leven te houden. Er waren toen ook 242 pogingen nodig voor Hwang en Moon succes hadden.
Nu melden dezelfde onderzoekers dat ze zelfs elf verschillende stamcellijnen uit menselijke embryo's hebben gemaakt. De embryo's zijn verkregen door de kern van huidcellen van donoren in te brengen in een leeggemaakte eicel, een techniek die bekend staat als celkerntransplantatie (zie foto boven). De zo ontstane embryo's zijn genetisch identiek aan de donor in kwestie. Na een dag of zes, als het embryo zich heeft ontwikkeld van een ongedefinieerd klompje cellen (zie fotootjes onder) tot een zogeheten blastocyste - een hol bolletje cellen - kunnen de stamcellen uit het embryo worden geoogst. En die stamcellen zijn de veelbelovende 'alleskunners': het zijn de oercellen die kunnen uitgroeien tot elk type lichaamscel. Van dopamineproducerende hersencellen voor Parkinsonpatiënten tot insulineproducerende cellen voor patiënten met suikerziekte.
Betere onderzoeksresultaten
 Wat vooral opvalt is dat de methode van Hwang en Moon een stuk efficiënter is geworden. Waar ze vorig jaar meer dan tweehonderd pogingen deden voor ze succes hadden, slaagden de onderzoekers nu in een van elke twintig gevallen. Een deel van dat succes is toe te schrijven aan het feit dat de Zuid-Koreanen deze keer eicellen gebruikten van gezonde, jonge vrouwen. Voorheen werden eicellen gebruikt die overgebleven zijn van vruchtbaarheidsbehandelingen. Doorgaans zijn zo'n eicellen afkomstig van al wat oudere vrouwen, die al langere tijd proberen zwanger te raken.
De donoren van de huidcelkernen die in de eicellen werden ingebracht, varieerden in leeftijd van 2 tot 56 jaar. Onder hen was een jongetje dat leed aan een genetische afwijking van het immuunsysteem, een zesjarig meisje met suikerziekte en verscheidene patiënten met beschadigingen van het ruggenmerg. Dat zijn allemaal ziekten waarvan verwacht wordt dat stamceltherapie uitkomst kan bieden. En het allermooiste is als de stamcellen die bij zo'n therapie gebruikt worden, identiek zijn aan die van de patiënt. Op die manier ontstaan geen afstotingsverschijnselen.
Rond dezelfde tijd werd ook bekend dat een groep Britse onderzoekers er in was geslaagd gekloonde menselijke embryo's te maken. Dat zijn de eerste in het Verenigd Koninkrijk. Stamcellen leverde dat nog niet op; daarvoor leefden de embryo's niet lang genoeg.
Stamceltherapie nog niet voor morgen
Voordat de stamcellen in de praktijk gebruikt kunnen worden, moeten er nog wel wat hindernissen worden overwonnen. De elf stamcellijnen die de Zuid-Koreaanse onderzoekers hebben gemaakt, hebben exact dezelfde genetische eigenschappen als de donoren - en in sommige gevallen dus ook de genetische afwijkingen die juist tot hun ziekte leiden. Ze kunnen dus niet zonder meer gebruikt worden. Bovendien moeten de onderzoekers eerst de recepten onder de knie krijgen die stamcellen doen uitgroeien tot het gewenste type weefsel. En een laatste struikelblok is het verwijderen van restjes dierlijke enzymen, die bij de kloonprocedure gebruikt worden om de donorcellen te isoleren.
In een begeleidend commentaar waarschuwen David Magnus en Mildred Cho ook voor te hooggespannen verwachtingen bij de eicel- en huidceldonoren: "Het is bijzonder onwaarschijnlijk dat ze zelf direct profijt zullen hebben van hun bijdragen aan de wetenschap." Klinische toepassingen zullen nog jaren - wellicht zelfs tientallen - op zich laten wachten, menen de twee commentatoren. En dat is een boodschap die patiënten niet graag zullen horen.
Links
|
